Membranalar Biofizikasi Laboratoriyasi

Membranalar biofizikasi laboratoriyasi 1977 yili O‘zR FA Bioximiya instituti Biofizika bo‘limi negizida tashkil topgan. 1985 yili Biofizika bo‘limining O‘zR FA Fiziologiya instituti bilan birlashganidan so‘ng laboratoriya O‘zR FA Fiziologiya va biofizika instituti tarkibiga kirgan, 2012 yili esa O‘zR FA akad. O.S.Sodiqov nomidagi Bioorganik kimyo instituti tarkibiga o‘tkazilgan. 2018 yildan boshlab O‘zMU huzuridagi Biofizika va biokimyo instituti tarkibida faoliyatini boshladi.

Turli vaqtlarda laboratoriyaga akad. B.A. Tashmuxamedov, prof. A.I. Gagelgans va prof. O.V. Krasilnikov mudirlik qilishgan. 2018 yildan buyon laboratoriyaga b.f.d. P.G. Merzlyak mudirlik qilib kelmoqda.

—

• Biofizikaning asosiy fundamental muammolari va fiziologik faol moddalarni (gormonlar, yurak glikozidlari, hayvon va o‘simlik toksinlari, pestitsidlar, hasharotlar feromonlari va boshqa membrana faol birikmalar) membranalar funksiyasi regulyatsiyasi va biofizik mexanizmlariga ta’sirini o‘rganish.
• Membranalar orqali faol ion transportining biofizik mexanizmlarini o‘rganish. Akad. B.A. Tashmuxamedov rahbarligida va bevosita ishtirokida membranologiyaning amaliy bo‘limi – sun’iy ionoforlar yo‘nalishi tashkil etildi (ionselektiv elektrodlar, eritmalardan ionlarni ajratish).
• Fitoxrom va boshqa o‘simliklar fotoretseptorlarida fotoregulyator tizimlari hamda fiziologik jarayonlarni regulyatsiya qilish jarayonlarini o‘rganish. O‘simliklarda fitoxrom faolligiga ta’sir etuvchi mutatsiyalar va tashqi muhitning salbiy oqibatlariga chidamliligi tadqiq etilmoqda.
• Hujayralar ion kanallari va model membranalar orqali ion transport mexanizmlarining fundamental muammolari bilan shug‘ullanish.

—

• Eritrotsitlar misolida plazmatik membranalarning Ca²⁺-ATFazasi orqali Ca²⁺ transporti yordamida Ca²⁺ chiqishi bilan parallel ravishda ishlaydigan kalsiy-natriy metabolizmini tushuntirish berildi.
• G‘o‘zaning morfogenetik jarayonlarida va avtotrofik funksiyalarini shakllantirishda biologik faol qizil nurlarning roli ilk bor ko‘rsatildi. Past haroratli lyuminessensiya (PHL) metodi yordamida g‘o‘zaning tabiiy fitoxrom formalari o‘rganildi va fitoxrom biosinteziga ta’sir qiluvchi biomutatsiyalarni aniqlashda PHL metodining samaradorligi ko‘rsatildi.
• G‘o‘zaning rivojlanish jarayonida barg tomirlarida ko‘k lyuminessensiya dinamikasi orqali sog‘lom va yaroqsiz o‘simliklarni aniqlash usuli ishlab chiqildi.

—

Membrana faol toksinlarni aniqlashda, o‘simlik va hayvonlardan yangi toksik xususiyatga ega bo‘lgan moddalarni aniqlashda hamda sun’iy membranalar modelini yaratishda keng qamrovli ishlar amalga oshirilmoqda.

—

Xalqaro grantlar:

Ushbu kunga qadar laboratoriyada xalqaro loyihalar amalga oshirilmagan.

• Milliy fiziologiya instituti (Okazaki, Yaponiya)
• Katolik universiteti Fiziologiya kafedrasi (Lyoven, Belgiya)
• Pernambuko Federal universiteti Biofizika va radiobiologiya kafedrasi (Resife, Braziliya)

—

1. Asosiy fundamental tadqiqotlar: Biologik membranalarning ion kanallari regulyatsiyasi va mexanizm funksiyalari sohasida ishlash hamda tartibga solishni o‘rganish.

2. Asosiy amaliy tadqiqotlar: Tabiiy biologik faol moddalarning turli ion kanallariga ta’sirini o‘rganish, nanodroplar aralashmasi orqali BLM hosil qilishning yangi usullarini ishlab chiqish.

3. Asosiy innovatsion tadqiqotlar: Bakterial omillar bilan tabiiy va sun’iy membranalarda hosil bo‘lgan nanoskopik poralarni nanotexnologik dasturlar yordamida o‘rganish.

—